1. TỔNG QUAN
1.1. Tổng quan Đái tháo đường theo y học cổ truyền
1.1.1. Đại cương
Tiêu khát là một bệnh có tỉ lệ phát bệnh cao ảnh hưởng sức khoẻ và gần đây có xu
thế phát hiện bệnh ngày càng nhiều. Y học cổ truyền trong vấn đề cải thiện triệu
chứng, đề phòng biến chứng có hiệu quả tốt.
Trong lịch sử y học thế giới, Y học cổ truyền từ rất sớm đã nhận biết bệnh này và
mô tả rất kỹ. Bệnh danh tiêu khát lần đầu tiên được đề cập trong “Tố vấn – Kỳ bệnh
luận” “Nội kinh” còn ghi chép bệnh này với những tến gọi khác như Tiêu đơn, Phế
tiêu, Cách tiêu, Tiêu trung. “Nội kinh” cho rằng nguyên nhân gây ra tiêu khát có ngũ
tạng hư nhược, ăn quá nhiều béo ngọt, tình chí thất điều, bệnh cơ chủ yếu là nội nhiệt.
Tiêu khát có thể gặp trong bệnh đái tháo đường, đái tháo nhạt,…
1.1.2. Cơ chế bệnh sinh
Tiêu khát là âm tân khuy tổn, táo nhiệt thiên thắng, trong âm hư là bản, táo nhiệt
là tiêu, hai cái này là nhân quả của nhau vì âm càng hư thì táo nhiệt càng thịnh, táo
nhiệt càng thịnh thì âm càng hư.
Phế chủ khí vi thuỷ, vi chi thượng nguyên phân bố tân dịch. Khi phế bị táo nhiệt
tổn thương thì tân dịch sẽ không được phân phối bình thường mà sẽ trực xu hạ hành,
trực tiếp đi xuống theo nước tiểu ra ngoài, do đó tiểu sẽ nhiều lần và lượng nhiều lên.
Vị vi cốc chi hải, chủ tiêu hoá đồ ăn, tỳ là hậu thiên chi bản, chủ vận hoá, điều tiết
tân dịch. Tỳ vị tổn thương bởi táo nhiệt thì vị hoả sẽ tích thịnh, tỳ âm sẽ thiếu hao dẫn
đến miệng khát uống nhiều, ăn nhiều mà ngày càng ốm. Tỳ khí hư không thể chuyển
vận thuỷ cốc tinh vi thì thuỷ cốc tinh vi sẽ đi xuống cùng nước tiểu ra ngoài, do đó
tiểu có vị ngọt. Thuỷ cốc tinh vi không thể nuôi dưỡng cơ nhục, do đó mỗi ngày một
ốm.
Thận vi tiên thiên chi bản, chủ tàng tinh và là nơi cư ngụ của nguyên âm, nguyên
dương. Khi thận âm hư sẽ sinh nội hoả bốc lên trên tâm phế mà xuất hiện phiền khát
uống nhiều, bốc vào giữa sẽ đốt thiêu tỳ vị do đó vị nhiệt tiêu cốc. Thận bản thân do
hư mà mật đi sự nuôi dưỡng nên khi chức năng đóng mở cố nhiếp mất đi thì thuỷ cốc
tinh vi sẽ đi thẳng xuống dưới thải ra ngoài cùng nước tiểu, do đó tiểu có vị ngọt.
Tiêu khát tuy có biểu hiện do phế, vị, thận khác nhau nhưng các tạng đó lại thường
ảnh hưởng qua lại.
Tiêu khát lâu ngày thường dẫn đến hai tình huống bệnh biến sau đây:
– Âm tổn cập dương nên âm dương lưỡng hư.
– Bệnh lâu ngày nhập kinh lạc, huyết mạch ứ trệ
1.1.3. Nguyên nhân
Theo y học cổ truyền, chứng đái tháo nhạt có liên quan đến Phế, Tỳ (vị) và Thận,
có thể hiểu cơ chế sinh bệnh như sau: Phế chủ khí, thông điều thủy đạo, trường hợp
phế âm không đủ, phế cơ mất chức năng thăng giáng, thủy dịch trong cơ thể không
được phân bổ đều khắp cơ thể mà xuống trực tiếp vào bàng quang dẫn đến tiểu nhiều
lần và lượng nhiều. Tỳ chủ vận hóa, tỳ khí kiêm chức năng vận hóa thủy dịch, nếu
chức năng này suy giảm, nước không giữ được trong cơ thể mà thoát xuống bàng
quang ra ngoài. Mặt khác tỳ khí kém cũng dẫn đến phế khí suy mà không thông điều
được thủy đạo. Thận chủ thủy, thận khí suy thì chức năng khí hóa rối loạn, bàng
quang không được chế ước nên tiểu nhiều.
Người bệnh thường có nhiệt kết hay nhiệt uất ở trong cơ thể nên trong cơ thể người
bệnh luôn có sự đốt cháy tân dịch làm (tiêu) hao. Từ đó, mà nhu cầu của cơ thể đòi
hỏi phải ăn nhiều, uống nhiều để bù đắp tân dịch đã bị tiêu hao. Sự đào thải tân dịch
(mất đi) theo hai đường ra mồ hôi và tiểu tiện, cuối cùng bệnh nhân gây ra các chứng
trạng chủ yếu: ăn nhiều, uống nhiều, đái nhiều. Đặc biệt có trường hợp bệnh nhân
gầy sút nhanh. Thậm chí trong nước tiểu có nhiều đường nên thấy ruồi và kiếm bâu.
Bệnh lâu sinh biến chứng nguy hiểm dễ dẫn tới tử vong như:
– Biến chứng suy hư ở nhiều phủ tạng: đặc biệt là Thận, Tim.
– Mắt bị mù lòa.
– Hai bàn chân bị viêm tấy, đi đứng khó khăn.
– Xơ vữa mạch máu, nhồi máu cơ tim.
– Huyễn vựng (lao sái)
– Trúng phong (tai biến mạch máu não).
– Mặt khác: một số chứng bệnh khác rất dễ dẫn đến bệnh tiêu khát như chứng béo
phì, bệnh tim mạch
1.1.4. Chẩn đoán theo y học cổ truyền
Chẩn đoán xác định:
– Khát nước, uống nhiều
– Ăn nhiều, mau đói
– Tiểu nhiều lần, lượng nước tiểu cũng nhiều
– Thể trạng ngày một gầy sút
– Nước tiểu có vị ngọt
Bệnh thường phát sau tuổi trung niên, đặc biệt ở những người thường ăn đồ béo
ngọt, uống nhiều rượu bia.
Nhưng nếu phát hiện ở người trẻ tuổi thì bệnh tình sẽ tương đối nặng.
Lúc khởi bệnh triệu chứng 3 nhiều có thể không rõ ràng. Nghiêm trọng hơn có thể
thấy triệu chứng phiền khát, nhức đầu, nôn ói, đau bụng
Bệnh có tính chất gia đình.